Meer dan een antwoord vinden

Programmeren is meer dan een juist antwoord vinden. Het gaat om zelf leren denken, opbouwen en keuzes maken. Als je de basis vlot kent, kan je sneller redeneren, fouten herkennen en zelfstandig oplossingen bouwen.

Er is een bekende uitspraak die vaak aan Albert Einstein wordt gekoppeld:

“Waarom allerlei kennis van buiten leren die we makkelijk in naslagwerken kunnen opzoeken?”
— Albert Einstein

Die uitspraak klinkt slim, maar bij programmeren is ze maar deels waar. Programmeren gaat niet alleen over informatie terugvinden. Het gaat erom dat je kennis meteen kunt gebruiken terwijl je nadenkt, test en bouwt.

Niet letterlijk blokken

Oefenen in plaats van blokken

Het doel is niet dat je droge code letterlijk vanbuiten blokt zonder ze te begrijpen. Het doel is dat je zo vaak oefent, toepast en herhaalt dat de belangrijkste kennis vanzelf in je hoofd blijft zitten.

Je leert programmeren dus niet door regels zomaar op te zeggen. Je leert het door structuren zo vaak te gebruiken dat je ze herkent, begrijpt en zelfstandig kunt inzetten. Dan moet je niet meer nadenken over elke komma of haak, maar kan je focussen op de echte vraag: hoe los ik dit op?

Van kennen naar kunnen

Wie programmeert, moet niet gewoon iets kunnen herhalen, maar het vooral kunnen gebruiken. Daarom is het verschil tussen iets gezien hebben en iets echt beheersen zo belangrijk. Pas wanneer je de basis zelf kunt oproepen, wordt die kennis bruikbaar tijdens het programmeren.

Oefenen tot je het kent

Herhaling als training

Als je iets één keer opzoekt, ken je het meestal nog niet. Maar als je iets vaak opzoekt, vaak gebruikt en vaak inoefent, begin je het vanzelf te kennen. Dat is precies de bedoeling.

Daarom is herhaling zo belangrijk. Niet als straf, maar als training. Door vaak genoeg te oefenen, wordt basiskennis zo vertrouwd dat je ze automatisch kunt gebruiken wanneer je moeilijkere oefeningen maakt.

Ruimte in je hoofd

Als de basis vlot in je hoofd zit, hou je meer ruimte over om echt na te denken. Dan gaat je aandacht niet meer naar “hoe schrijf ik dit ook alweer?”, maar naar “welke oplossing kies ik hier?”

Gespreid oefenen werkt beter

Het spacing effect

Alles op één avond proberen te leren werkt meestal minder goed dan meerdere korte oefenmomenten. Dat heet het spacing effect: je onthoudt leerstof beter wanneer je die verspreid in de tijd opnieuw oproept.

Vergeten is dus niet altijd slecht. Als je iets een beetje bent vergeten en het daarna opnieuw moet oproepen, maak je je geheugen net sterker. Daarom werken korte herhalingen op verschillende momenten beter dan één lange bloksessie.

Een betere manier van leren is dus niet: één keer lang blokken. Een betere manier is: kort oefenen, later opnieuw oproepen, en daarna weer toepassen. Zo blijft kennis beter hangen.

Toetsen helpen je leren

Het testing effect

Een toets is niet alleen iets om punten op te zetten. Een toets kan ook helpen om leren te versterken. Dat heet het testing effect of retrieval practice: als je kennis uit je geheugen moet halen, wordt die kennis sterker.

Daarom zijn korte vragen, oefentoetsen en kleine herhalingen zo nuttig. Ze tonen niet alleen wat je al kent, maar helpen ook om die kennis beter vast te zetten.

“Je kan een mens niets leren, je kan hem alleen helpen het zelf te ontdekken in zichzelf.”
— Galileo Galilei

Leren wordt sterker wanneer je zelf moet nadenken, herinneren en toepassen.

Kennen of alleen herkennen

Wie zichzelf test, ontdekt of iets echt gekend is, of alleen maar herkenbaar lijkt. Dat verschil is belangrijk. Tijdens het programmeren helpt herkenning alleen niet genoeg. Je moet kennis ook zelf kunnen oproepen.

Opzoeken is niet hetzelfde als beheersen

Beschikbare basiskennis helpt

Wie alles telkens opnieuw moet opzoeken, blijft vaak hangen op het niveau van herkennen. Maar herkennen is niet hetzelfde als beheersen. Pas wanneer je iets zelf kunt oproepen en gebruiken, wordt het echt bruikbaar.

Dat is belangrijk, want tijdens het programmeren moet je vaak meerdere dingen tegelijk doen: nadenken, controleren, verbeteren en combineren. Als je de basis al kent, hou je meer ruimte over in je hoofd voor het echte denkwerk.

Blijven leren

Programmeren is ook een vak waarin je altijd blijft bijleren. Nieuwe talen, nieuwe tools en nieuwe manieren van werken blijven opduiken. Daarom is het belangrijk dat je leert hoe je zelfstandig kunt blijven groeien.

Maar autodidactisch vermogen bouwt op fundamenten. Hoe sterker je basis is, hoe makkelijker je later nieuwe dingen leert.

Programmeren is een taal voor denken

Denken in structuur

Programmeren is niet gewoon syntax leren. Het is leren denken in structuur. Je leert hoe ideeën werken, hoe systemen reageren en hoe fouten je iets vertellen over de logica van je oplossing.

Daarom wil je niet alleen een oplossing nadoen, maar ook zelf iets kunnen opbouwen. Programmeren helpt je om stap voor stap te denken en bewuste keuzes te maken.

Copy-paste leert je weinig

Zelf opbouwen geeft inzicht

Gewoon code kopiëren en een paar dingen aanpassen lijkt soms snel, maar vaak leer je er minder van. Je ziet dan misschien wat werkt, maar niet altijd waarom het werkt.

Wie zelf code opbouwt, leert verbanden zien, fouten begrijpen en alternatieven bedenken. Dat nadenken is precies waar het leren gebeurt.

Zelf produceren werkt beter

Het production effect

Er bestaat ook zoiets als het production effect. Dat betekent dat je informatie beter onthoudt wanneer je ze zelf produceert in plaats van alleen passief te bekijken.

In programmeerlessen betekent dat: zelf code schrijven, zelf structuren opbouwen, zelf proberen. Zelf produceren is leren.

Passief kijken is nog geen beheersing.

Moeilijker is vaak beter

Desirable difficulties

Soms voelt leren lastig. Maar dat betekent niet dat het fout loopt. Sommige moeilijkheden helpen je juist vooruit. Dat noemt men desirable difficulties: leren wordt soms sterker wanneer het nét wat meer inspanning vraagt.

Daarom mag je op taken en toetsen niet altijd alles opzoeken. Niet omdat opzoeken slecht is, maar omdat je anders te weinig oefent in zelf denken en zelf oproepen. Die inspanning helpt je om later zelfstandiger te programmeren.

Conclusie

Oefenen tot de basis vanzelf komt

Het doel is dus niet dat je letterlijk droge theorie vanbuiten leert om ze daarna weer te vergeten. Het doel is dat je zo vaak oefent, toepast en herhaalt dat de belangrijkste programmeerkennis vanzelf beschikbaar wordt.

Dan word je niet iemand die alleen code zoekt en kopieert, maar iemand die zelf kan bouwen, testen, aanpassen en verbeteren. En dat is precies wat echte programmeervaardigheid betekent.

Wil je meer weten?

• Thomas More over toetsing als leerversterker
• Bjork over desirable difficulties
• NIH over desirable difficulties
• Onderzoek Onderwijs over het testing effect
• MIT over constructionism
• Meta-analyse over het production effect
• Psychology Today over het production effect